چکیده مقاله آثار معماری ایران در هر دوره ای چه پیش از اسلام چه بعد از اسلام نشان از یک صلابت و سیر تکاملی در تاریخ هنر دارند. معماری ایران در سیر این تکامل همواره در جهت حفظ میراث گذشتگان بوده است و بینش های مبتنی بر اصول اعتقادی را در هر دوره ای در خود جلوه گر ساخته است. به تجربه می توان آموخت که آنچه در معماری بعد از اسلام دیده می شود، گواهی از معماری ایران باستان را نیز در خود دارد. در این میان معماری سلجوقی به عنوان یک حلقه ی اتصال میان دوره ی بعد و قبل اسلام ، از بعد فرهنگی و هنری، جایگاه ویژه ای را برای فرصت مطالعاتی و تحقیقاتی می تواند فراهم سازد. نقوش تزیینی در فرهنگ ایرانی- اسلامی جایگاهی فراتر از زیبایی ظاهری دارند. گرچه مقوله زیبایی و زیبا جلوه دادن آثار هنری خود یکی از شاخصه های مهم هنر اسلامی است ، ولی این نقش ها از ارزش های والاتری هم برخوردار هستند. ظاهر بسیاری از نقش ها در هنر اسلامی در حکم آغاز دیدن یک معنای نادیدنی و باطنی است. مطالعه و پژوهش در ابعاد مختلف هنر اسلامی، شایستگی فهم بسیاری از نشانه ها و نقش های هنر اسلامی را در پی خواهد داشت. در غیر این صورت نمی توان بهره ای کافی از آثار هنر اسلامی برد. متأسفانه بررسی این بعد از هنر اسلامی در مقایسه با ابعاد تاریخی و سیر تحول تکنیکی آن، کمتر مورد بحث و موشکافی قرار گرفته است. همین امر و شناخت مفاهیم پنهان در نقوش آجری اهمیت، ولزوم انجام این پژوهش را نشان می دهد.